Een vergelijking tussen de pest en corona

Wanneer we kijken naar de pest in de middeleeuwen en het coronavirus nu, is er een opvallende gelijkenis die we niet kunnen missen.

Zelfde verspreidingsweg

Het coronavirus brak uit in China en kwam via Italië Europa binnen. Uit historische documentatie kunnen we afleiden dat dit precies dezelfde weg is die de pest in de middeleeuwen volgde. De pestbacterie kwam ook uit Centraal-Azië en drong via de Zwarte Zee naar door naar Italië.

Het handelsverkeer bracht de pest naar Europa. Waarschijnlijk ging de pest aan land in Messina op Sicilië, en trok de ziekte daarna via Napels noordwaarts. Bronnen uit de 14e eeuw maken beschrijven een zijderoutevloot waarvan de bemanning ziek aanmeerde in Messina in het jaar 1346.



Plague, 1898, Arnold Böcklin

Nog geen wetenschap over de pest

Destijds wist men nog niet dat de ziekteverschijnselen veroorzaakt werden door een bacterie. Er was nog geen wetenschap die zich hiermee bezighield. Daarnaast zorgde het gebrek aan hygiëne in de middeleeuwen ervoor dat de ziekte zich gemakkelijk kon verspreiden, via ratten en vlooien.

Eens op het land verspreidde de pest zich al snel over heel Europa. Dit gebeurde op de klassieke wijze, reizend met paard en kar. In twee jaar tijd had de ziekte het volledige continent bereikt. Ze heeft Europa geteisterd tot 1351.

Italië was voor de pest de ideale toegang om zo Europa te veroveren. Door zijn welvarende havensteden had het land contacten met verre gebieden. Door de bloei van de handel waren er ook overbevolkte steden waar mensen in slechte omstandigheden dicht op elkaar leefden.

De pestepidemie van de 14e eeuw was rampzalig voor Europa. Maar het bleef niet bij deze ene epidemie. Later kwam ze meermaals terug, in verschillende vormen, tot in de negentiende eeuw. En vaak kwam ze weer uit Azië. Dat is logisch als we rekening houden met de Europeanen die naar Azië trokken en handelswaar naar hier brachten, samen met de pestbacteriën.

De klassieke verspreidingsweg via Azië en Italië blijft dus gelijk, maar met onze moderne transportmiddelen worden besemettelijke ziekten en virussen zoals COVID-19 in enkele dagen al verspreid over de hele wereld.

Beter voorbereid

Door onze progressieve wetenschap, gezondheidszorg en hygiëne zijn we nu gelukkig beter voorbereid om het coronavirus te bestrijden dan men destijds was met de pest. Er wordt geschat dat er wereldwijd zo'n 200 miljoen mensen gestorven zijn aan de pest. 30 tot 40 procent van de mensen die besmet raakte met de pest overleed. Dit is veel hoger dan het sterftecijfer tijdens de coronacrisis. Toen de bacterie de er eenmaal was ging men in quarantaine. Dat woord vindt zijn oorsprong in de pestepidemie. De deur ging op slot en er werden bossen met stro voor het huis gezet om aan te duiden dat daar de ziekte woedde.

Aanwijzen van zondebokken

Aangezien dat men in tijden van de pest nog geen wetenschappelijke verklaring had voor de ziekte moest men gissen naar antwoorden. Zo werd er aanvankelijk gedacht dat onzuivere lucht de oorzaak was. De planeten stonden verkeerd en zorgden voor een onnatuurlijke verandering en bederf in de lucht. Men probeerde dus frisse geuren te gebruiken om de ziekte te verdrijven.

Maar al snel merkte men dat dit niet mocht baten, dus werd met de vinger gewezen naar anderen. Zoals men nu de schuld zoekt bij Aziaten, gaf men tijdens de pestuitbraak de schuld aan de joden.

Bronnen

Vandervelden, J. (2020, 27 februari). De geschiedenis lijkt zich te herhalen: in de middeleeuwen kwam ook de pest via Italië Europa binnen. Geraadpleegd op 10 juni 2020, van https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/02/27/hoe-ook-de-pest-via-italie-europa-binnendrong/

NPO Radio 1. (2020, 22 maart). Wat leren we van de Moeder der Pandemieën: de pest. Geraadpleegd op 10 juni 2020, van https://www.nporadio1.nl/geschiedenis/22523-ovt-wat-leren-we-van-de-moeder-der-pandemieen-de-pest